گشنیز (Coriandrum sativum) گیاهی معطر با برگ های سبز تیره و خوش طعم است که معمولاً به صورت تازه برداشت می شود و در غذاهای آسیایی و آمریکای لاتین کاربرد فراوانی دارد. این گیاه با نام های کورینادر، گشنیز خشک (تخم گشنیز) یا جعفری چینی نیز شناخته می شود.
کاشت گشنیز کار سختی نیست؛ بذر آن را می توان پس از رفع خطر یخبندان مستقیم در زمین کاشت یا در گلدان پرورش داد. در ادامه، روش های کاشت و نگهداری گشنیز را می خوانید.
کاشت گشنیز در باغچه
کاشت گشنیز در باغچه یکی از ساده ترین و در عین حال پربازده ترین روش ها برای داشتن سبزی تازه و معطر در طول فصل رشد است. با شناخت زمان مناسب کاشت، آماده سازی اصولی خاک و رعایت فاصله و شرایط نگهداری، می توان گشنیزی سالم، پرپشت و خوش طعم پرورش داد. از آنجا که گشنیز به تغییرات دما حساس است و در گرمای زیاد به سرعت به گل می رود، توجه به جزئیات کاشت و مراقبت از آن اهمیت زیادی دارد. در این بخش، مراحل کامل و کاربردی کاشت گشنیز در باغچه را به صورت گام به گام بررسی می کنیم.
1. انتخاب زمان مناسب
بهترین زمان کاشت گشنیز به منطقه ای که در آن زندگی می کنید بستگی دارد. گشنیز سرمازدگی را تحمل نمی کند و همچنین در گرمای شدید هم عملکرد خوبی ندارد.
- در مناطق معتدل، بهترین زمان کاشت اواخر بهار (از اسفند تا اردیبهشت در نیمکره شمالی) است.
- در مناطق گرمسیری، گشنیز در فصل های خنک و خشک، مانند پاییز بهتر رشد می کند.
- می توانید گشنیز را در اواخر تابستان هم بکارید تا تا پاییز محصول بدهد.
- اگر هوا بیش از حد گرم شود، گیاه ساقه دار شده و به گل می رود و تولید برگ های تازه متوقف می شود.
- برای جلوگیری از این مشکل، می توانید بذرها را ابتدا در داخل خانه بکارید و سپس به فضای باز منتقل کنید.
2. آماده سازی محل کاشت
محلی را انتخاب کنید که گشنیز نور کامل خورشید دریافت کند. در مناطق جنوبی و گرم، کمی سایه در طول روز قابل تحمل است.
- خاک باید سبک، حاصلخیز و با زهکشی مناسب باشد.
- pH مناسب خاک: 6.2 تا 6.8
- پیش از کاشت، می توانید ۵ تا ۷ سانتی متر کمپوست، برگ پوسیده یا کود دامی کاملاً پوسیده را با خاک مخلوط کنید.
- اگر از کود دامی استفاده می کنید، حتماً حداقل ۳ ماه پوسیده شده باشد تا به گیاه آسیب نرساند.
- سطح خاک را صاف کنید.
3. کاشت بذر گشنیز
- بذرها را در عمق حدود ۶ میلی متر بکارید.
- فاصله بذرها: ۱۵ تا ۲۰ سانتی متر
- فاصله ردیف ها: حدود ۳۰ سانتی متر
- بذر گشنیز برای جوانه زنی به رطوبت کافی نیاز دارد.
- آبیاری منظم انجام دهید (حدود ۲.۵ سانتی متر آب در هفته)
- زمان جوانه زنی: حدود ۲ تا ۳ هفته
✅ چون گشنیز سریع رشد می کند، هر ۲ تا ۳ هفته یک بار بذر جدید بکارید تا در طول فصل همیشه گشنیز تازه داشته باشید.
4. مراقبت از گشنیز
- وقتی ارتفاع گیاهچه ها به حدود ۵ سانتی متر رسید، می توانید مقدار کمی کمپوست یا کود آلی اضافه کنید.
- زیاده روی در کوددهی نکنید؛ حدود ¼ لیوان کود برای هر ۷.۵ متر طول کشت کافی است.
- پس از استقرار گیاه، نیاز آبی آن کمتر می شود.
- خاک باید مرطوب باشد، نه غرقابی؛ گشنیز به آب ماندگی حساس است.
5. جلوگیری از شلوغی بوته ها
- وقتی ارتفاع گیاهان به ۵ تا ۷ سانتی متر رسید، بوته ها را تنک کنید.
- گیاهان ضعیف تر را حذف کرده و بین بوته ها ۲۰ تا ۲۵ سانتی متر فاصله بگذارید.
- بوته های حذف شده را می توان در آشپزی استفاده کرد.
- برای جلوگیری از رشد علف های هرز، می توان مالچ اطراف گیاه ریخت.
6. برداشت گشنیز
- زمانی که ارتفاع ساقه ها به ۱۰ تا ۱۵ سانتی متر رسید، آماده برداشت هستند.
- برگ ها و ساقه ها را از نزدیک سطح خاک قطع کنید.
- از برگ های تازه و جوان استفاده کنید؛ برگ های قدیمی طعم تلخ تری دارند.
- در هر برداشت، بیش از یک سوم برگ ها را قطع نکنید تا گیاه ضعیف نشود.
- پس از برداشت، گیاه می تواند ۲ تا ۳ بار دیگر هم رشد کند.
7. تصمیم گیری برای گل دهی یا ادامه برداشت
پس از مدتی گشنیز گل می دهد و تولید برگ کاهش می یابد.
می توانید گل ها را حذف کنید تا گیاه دوباره برگ بدهد.
اگر می خواهید تخم گشنیز برداشت کنید:
- اجازه دهید گیاه گل بدهد.
- پس از خشک شدن گل ها، بذرها را جمع آوری کنید.
- همچنین می توانید اجازه دهید بذرها روی زمین بریزند تا گیاه خودبه خود برای سال بعد تکثیر شود.
کاشت بذر گشنیز در گلدان
کاشت گشنیز در گلدان گزینه ای ایده آل برای افرادی است که فضای باغچه ندارند یا می خواهند در بالکن، پشت پنجره یا داخل خانه به سبزی تازه دسترسی داشته باشند. با انتخاب گلدان مناسب، خاک سبک و تأمین نور کافی، گشنیز در گلدان رشد خوبی دارد و حتی چندین بار قابل برداشت است. از آنجا که این گیاه به جابه جایی حساس است و به رطوبت یکنواخت نیاز دارد، رعایت اصول کاشت و نگهداری از ابتدا اهمیت زیادی دارد. در ادامه، مراحل کاشت و مراقبت از گشنیز در گلدان را به صورت ساده و کاربردی بررسی می کنیم.
1. انتخاب گلدان مناسب
- قطر گلدان: حداقل ۴۵ سانتی متر
- عمق گلدان: ۲۰ تا ۲۵ سانتی متر
- چون گشنیز جابه جایی را دوست ندارد، گلدان باید از ابتدا بزرگ باشد.
2. کاشت بذر در گلدان
- گلدان را با خاک سبک و با زهکشی سریع پر کنید.
- در صورت تمایل، کمی کود اضافه کنید.
- خاک را مرطوب کنید (نه خیس).
- بذرها را روی سطح خاک بپاشید.
- روی آن ها حدود ۶ میلی متر خاک بریزید.
3. قرار دادن گلدان در محل مناسب
- گشنیز به نور کامل خورشید نیاز دارد.
- بهترین محل: پنجره جنوبی
- جوانه زنی بذرها: ۷ تا ۱۰ روز
4. مرطوب نگه داشتن خاک
- از اسپری آب برای مرطوب کردن خاک استفاده کنید.
- ریختن آب با فشار ممکن است باعث جابه جایی بذرها شود.
5. برداشت گشنیز در گلدان
- وقتی طول ساقه ها به ۱۰ تا ۱۵ سانتی متر رسید، می توانید برداشت کنید.
- هر هفته حداکثر دو سوم برگ ها را قطع کنید تا گیاه دوباره رشد کند.
- از یک گلدان می توان تا چهار بار گشنیز برداشت کرد.
نتیجه گیری
گشنیز یکی از سبزی های خوش عطر و پرکاربرد است که با رعایت چند اصل ساده می توان آن را هم در باغچه و هم در گلدان با موفقیت پرورش داد. انتخاب زمان مناسب کاشت، استفاده از خاک سبک با زهکشی خوب، تأمین نور کافی و آبیاری منظم اما کنترل شده، نقش مهمی در رشد سالم و جلوگیری از ساقه دار شدن زودهنگام گیاه دارد. با تنک کردن به موقع بوته ها، برداشت اصولی برگ ها و مدیریت گل دهی، می توان در طول فصل چندین بار از گشنیز تازه و باکیفیت استفاده کرد. در نهایت، چه فضای باز در اختیار داشته باشید و چه تنها یک گلدان کوچک در خانه، کاشت گشنیز روشی ساده و مقرون به صرفه برای دسترسی همیشگی به سبزی تازه و سالم است.
