گیاه خوش عطر رزماری یکی از پایه های ثابت بسیاری از خانه هاست. اگر دوست داری همیشه برای غذاهایت یک چاشنی تازه و معطر در دسترس داشته باشی، یادگیری روش کاشت و نگهداری رزماری بهترین انتخاب است.
رزماری دست کم از دوران یونان و روم باستان (حدود ۵۰۰ سال پیش از میلاد) به عنوان گیاهی دارویی مورد استفاده قرار می گرفته است. این گیاه بومی مناطق گرم مدیترانه ای است. در صورت تأمین نور، آب، دما، خاک و کود مناسب، رزماری می تواند تا ۳۰ سال عمر کند.
مراقبت از رزماری
رزماری اگرچه گیاهی مقاوم و کم دردسر شناخته می شود، اما برای رشد سالم، عطر قوی و عمر طولانی به شرایط مشخصی نیاز دارد. نور کافی، آبیاری اصولی، خاک مناسب و توجه به دما و تغذیه، نقش مهمی در شادابی این گیاه مدیترانه ای دارند. با رعایت نکات ساده اما کلیدی در نگهداری رزماری، می توانید گیاهی پرپشت، خوش عطر و ماندگار داشته باشید؛ چه آن را در باغ بکارید و چه در گلدان داخل خانه نگهداری کنید.
نور
رزماری به آفتاب کامل نیاز دارد؛ یعنی حداقل ۶ ساعت نور مستقیم خورشید در روز.
اگر آن را در فضای داخلی پرورش می دهید، بهترین مکان کنار پنجرهٔ جنوبی است و اغلب به نور کمکی (لامپ رشد گیاه) نیز نیاز خواهد داشت.
آبیاری
رزماری خاک نسبتاً خشک را ترجیح می دهد.
- در زمین باغ: هر ۱٫۵ تا ۲ هفته یک بار
- در گلدان: حدود هفته ای یک بار
پیش از آبیاری، انگشت خود را تا عمق ۲٫۵ سانتی متر در خاک فرو ببرید؛ اگر خاک خشک بود، زمان آبیاری است.
دما و رطوبت
رزماری دمای گرم و رطوبت متوسط را دوست دارد.
اگرچه بیشتر ارقام گرما را تحمل می کنند، بهترین بازهٔ دمایی برای آن ۱۳ تا ۲۷ درجهٔ سانتی گراد است.
بیشتر ارقام در دماهای زیر صفر از بین می روند.
خاک
اکثر واریته های رزماری در خاک لومی، سبک، با زهکشی عالی و کمی اسیدی بهترین رشد را دارند.
pH مناسب خاک: ۶٫۰ تا ۷٫۰
کوددهی
رزماری هایی که در زمین کاشته شده اند معمولاً به کوددهی نیاز ندارند، اما کوددهی سبک برای آن ها مفید است.
در اواخر زمستان یا اوایل بهار از:
- کودهای کندرها مخصوص درختچه ها
- یا کودهای آلی
استفاده کنید.
⚠️ مصرف بیش ازحد کود نیتروژنه، آفات مکندهٔ شیرهٔ گیاهی را جذب می کند.
آفات و بیماری ها
رزماری به طور کلی گیاهی مقاوم است، اما ممکن است دچار:
- کنهٔ تارعنکبوتی
- شپشک آردآلود
- شپشک سپردار
شود.
اسپری آب یا صابون حشره کش، بیشتر این آفات را از بین می برد.
شپشک های سپردار را می توان با هرس سرشاخه های آلوده به راحتی حذف کرد.
آبیاری بیش ازحد باعث پوسیدگی ریشه می شود. در این حالت:
- کل گیاه شل و بی حال می شود
- نوک شاخه ها می میرند
گیاه را از خاک خارج کرده، ریشه های بیمار را هرس کنید و با پودر قارچ کش ضدعفونی نمایید.
اگر ریشه ها سیاه و لهیده هستند، گیاه را دور بیندازید.
نحوهٔ کاشت رزماری
رزماری گیاهی خوش عطر و سازگار است که در صورت کاشت اصولی، سال ها بدون دردسر رشد می کند. انتخاب محل مناسب، توجه به نور و زهکشی خاک، و تصمیم گیری درست بین کاشت در باغ یا گلدان، نقش مهمی در موفقیت پرورش این گیاه دارند. از آن جایی که رزماری به سرما حساس است، روش کاشت آن باید متناسب با شرایط اقلیمی هر منطقه انتخاب شود. در ادامه، بهترین روش های کاشت رزماری، چه در گلدان و چه در زمین، به صورت مرحله به مرحله توضیح داده شده است.
رزماری را می توان:
- مستقیماً در باغ
- یا در گلدان (در فضای باز یا داخل خانه)
کاشت.
این گیاه خاک خشک تا نیمه مرطوب با زهکشی خوب و آفتاب کامل را ترجیح می دهد، اما سایهٔ ملایم را هم تحمل می کند.
از کاشت در خاک های رسی و سنگین خودداری کنید.
کاشت رزماری در گلدان
رزماری اغلب در گلدان کشت می شود، به ویژه در مناطقی که به صورت گیاه یک ساله در نظر گرفته می شود.
گلدان باید سوراخ های زهکشی مناسب داشته باشد.
- تا زمانی که هوا سرد نشده، گلدان را بیرون نگه دارید
- در پاییز آن را به داخل خانه منتقل کرده و کنار پنجرهٔ جنوبی با حداقل ۶ ساعت نور مستقیم قرار دهید
- در صورت نیاز از نور رشد استفاده کنید
گیاهان گلدانی نسبت به گیاهان باغی به آبیاری بیشتری نیاز دارند، اما همچنان باید از آبیاری بیش ازحد پرهیز کرد.
تعویض گلدان
رزماری باید هر سال در بهار تعویض گلدان شود.
گیاه را خارج کرده، ریشه ها را کمی باز کنید و در گلدانی یک سایز بزرگ تر در همان عمق قبلی بکارید و با خاک تازه پر کنید.
زمستان گذرانی
اگر رزماری در منطقه ای با یخبندان رشد می کند:
- گیاه گلدانی را به داخل خانه منتقل کنید
- یا در گاراژ/انبار محافظت شده بگذارید تا وارد خواب زمستانی شود
گیاهان کاشته شده در زمین را می توان با:
- گونی
- توری پرشده با برگ خشک
پوشاند.
بهتر است رزماری در سمت جنوبی یا غربی ساختمان کاشته شود تا از گرمای دیوار بهره ببرد.
ریشه ها را با ۱۳ تا ۱۵ سانتی متر مالچ چوبی بپوشانید.
هرس رزماری
برای پرپشت شدن گیاه، بعد از گل دهی آن را هرس کنید.
از قیچی تیز و استریل استفاده کنید.
- هرس در بهار و تابستان مجاز است
- تا ۴–۶ هفته قبل از اولین یخبندان
- هرگز بیش از یک سوم شاخ وبرگ را یک باره حذف نکنید
تکثیر رزماری
کاشت از بذر ممکن است، اما درصد جوانه زنی پایین است و ممکن است تا ۳ سال طول بکشد تا قابل برداشت شود.
روش رایج تر، قلمه گیری است.
قلمه گیری
- در اواخر بهار یا اوایل تابستان
- قلمهٔ ۱۰–۱۵ سانتی متری از گیاه بالغ (بدون گل) بگیرید
- برگ های پایینی را جدا کنید
- قلمه را در لیوان آب با دمای اتاق بگذارید
در هوای گرم، ریشه ها طی چند هفته ظاهر می شوند.
وقتی ریشه ها به حدود ۱٫۲ سانتی متر رسیدند، آن را به خاک شنی با زهکشی خوب منتقل کنید.
ارقام رزماری
رزماری تنها یک گیاه با ظاهر و کاربرد ثابت نیست، بلکه در ارقام متنوعی با فرم رشد، رنگ گل و میزان مقاومت متفاوت عرضه می شود. برخی ارقام به صورت بوته ای و ایستاده رشد می کنند و برای باغچه و پرچین های کوتاه مناسب اند، در حالی که انواع خزنده گزینه ای ایده آل برای پوشش زمین یا لبهٔ گلدان ها هستند. رنگ گل ها نیز بسته به رقم می تواند آبی، صورتی یا سفید باشد. آشنایی با ارقام مختلف رزماری به شما کمک می کند متناسب با فضای کاشت، شرایط اقلیمی و هدف خود—چه زینتی و چه خوراکی—بهترین انتخاب را داشته باشید.
رزماری انواع ایستاده و خزنده دارد و گل های آن ممکن است آبی، صورتی یا سفید باشند.
برخی از ارقام رایج:
- Albus
- Arp
- Collingwood Ingram
- Creeping
- Gorzia
- Lockwood de Forest
- Majorca Pink
- Officinalis
- Salem
- Spice Island
- Tuscan Blue
گیاهان هم کاشت مناسب با رزماری
رزماری همراه خوبی برای گیاهانی مانند:
- ریحان
- مریم گلی
- آویشن
- اورگانو
همچنین با:
- آفتابگردان
- جعفری زینتی (مارگلد)
- لادن
و سبزی های ریشه ای مانند هویج سازگاری دارد.
کاربردها و فواید رزماری
رزماری تنها یک گیاه زینتی یا ادویه ای ساده نیست، بلکه گیاهی چندمنظوره با کاربردهای گسترده در باغبانی، آشپزی، آروماتراپی و طب سنتی به شمار می رود. عطر قوی، برگ های همیشه سبز و گل های جذاب آن باعث شده است که رزماری هم در طراحی باغ جایگاه ویژه ای داشته باشد و هم در آشپزخانه و محصولات طبیعی مورد استفاده قرار گیرد. علاوه بر این، ترکیبات فعال موجود در رزماری، آن را به گیاهی ارزشمند از نظر خواص دارویی و سلامتی تبدیل کرده است. در ادامه با مهم ترین کاربردها و فواید این گیاه معطر بیشتر آشنا می شوید.
در باغ برای:
- باغ صخره ای
- باغ خوراکی
- باغ پروانه ها و گرده افشان ها
- کاشت حاشیه ای و پرچین کوتاه
استفاده می شود.
برگ ها به صورت تازه یا خشک در غذاهای مختلف، کره های گیاهی، سرکه ها و نان ها کاربرد دارند.
گل و برگ آن در کیسه های معطر و روغن های آرایشی استفاده می شود.
از نظر دارویی، رزماری:
- ضدباکتری
- ضدالتهاب
- آنتی اکسیدان
دانسته می شود و گفته می شود به بهبود حافظه، کاهش درد، افزایش گردش خون و رشد مو کمک می کند.
همچنین گیاهی مقاوم در برابر گوزن است.
نتیجه گیری
رزماری گیاهی معطر، مقاوم و چندمنظوره است که هم در باغ و هم در گلدان به خوبی رشد می کند. با فراهم کردن نور کافی، خاکی با زهکشی مناسب، آبیاری کنترل شده و محافظت در برابر سرما، می توان سال ها از این گیاه بهره برد. رزماری علاوه بر کاربرد گسترده در آشپزی، به دلیل خواص دارویی و جذب حشرات مفید، جایگاه ویژه ای در باغ های خانگی دارد. چه آن را برای زیبایی، چه برای عطر و طعم غذا و چه برای خواص درمانی پرورش دهید، رزماری گیاهی کم دردسر و ارزشمند است که با مراقبت صحیح، همیشه سبز و پربار باقی می ماند.
سوالات متداول
-
آیا رزماری گیاه چندساله است؟
بله، در مناطق ۷ تا ۱۰ USDA (و گاهی ۶) چندساله است. در مناطق سردتر، یا یک ساله کشت می شود یا برای زمستان به داخل منتقل می گردد.
-
رزماری در کجا بهترین رشد را دارد؟
برای محافظت در برابر باد سرد، کاشت در کنار دیوار جنوبی یا غربی خانه توصیه می شود.
