هانی بری که قرار است «اَبَرمیوه» بعدی دنیای باغبانی باشد، ظاهری شبیه به بلوبری (زغال اخته آبی) کشیده دارد و طعم آن نیز مشابه است. در این مقاله، وندی مولتون، کارشناس باغبانی، به بررسی نحوه کاشت و مراقبت از این گیاهان خاص می پردازد.
گیاه هانی بری که به نام «پیچ امین الدوله خوراکی» نیز شناخته می شود، درختچه ای مقاوم به سرما است که پرورش و نگهداری از آن آسان است. این گیاه در زمستان، زمانی که اکثر گیاهان دیگر در خواب هستند، گل می دهد و گل های لوله ای و کرم رنگ آن عطر دل انگیز پیچ امین الدوله را دارند.
طعم میوه آن شبیه بلوبری است، اما ته مزه ای از تمشک و شاه توت نیز در آن حس می شود. این میوه منحصر به فرد از خانواده گیاهان پیچ امین الدوله است و با کمترین میزان آفات و بیماری ها رشد می کند. میوه ها در بهار ظاهر می شوند و سرشار از آنتی اکسیدان ها و سایر مواد مغذی مفید هستند.
هانی بری هم به عنوان یک گیاه زینتی و هم به عنوان یک گیاه خوراکی برای باغچه های خانگی مناسب است. با مراقبت بسیار اندک، تنها شامل کوددهی سالانه و هرس پس از چند سال، این گیاهان سال های متمادی عملکرد خوبی خواهند داشت.
مشخصات کلی گیاه
- جنس: لونی سرا (Lonicera)
- گونه: لونی سرا کئرولیا
- خانواده: تیره آقطیان (کاپریفولیاسه)
- منطقه بومی: اوراسیا و آمریکای شمالی
- ارتفاع و گستردگی: ۱.۲ تا ۱.۸ متر ارتفاع و عرض
- نیاز به نگهداری: هرس کردن
- نور مورد نیاز: آفتاب کامل تا سایه جزئی
- نیاز آبی: متوسط
- آفات: اندک
- بیماری ها: سفیدک پودری
- نوع خاک: لومی، غنی و با زهکشی خوب
- اسیدیته خاک (pH): اسیدی (۵.۵ تا ۶.۰)
- زمان گلدهی: اواخر بهار تا اوایل تابستان (بسته به اقلیم ممکن است در زمستان هم گل دهد)
- جذب کننده: زنبورهای عسل، پروانه ها و پرندگان
هانی بری چیست؟
گونه «لونی سرا کئرولیا» عضوی از خانواده پیچ امین الدوله است و نام های متداول مختلفی دارد، از جمله «هاسکاپ» (نام ژاپنی)، «ژیمولوست» (نام روسی)، پیچ امین الدوله آبی و هانی بری (توت عسلی). واریته های روسی و ژاپنی تفاوت های ظریفی با یکدیگر دارند.
هانی بری درختچه ای خزان دار (برگ ریز) و مقاوم است که سرمای زمستان را تحمل کرده و محصول خود را در اوایل بهار تولید می کند.
منطقه بومی
منشأ هانی بری مناطق معتدل اکثر اروپا، آسیا و بخش هایی از ایالات متحده (از کالیفرنیا تا وایومینگ) و شمال تا کانادا است. چندین واریته هیبریدی اصلاح شده وجود دارد که بسیاری از آن ها روسی و برخی کانادایی هستند.
ویژگی ها
درختچه های هانی بری به ارتفاع و عرض حدود ۱.۲ تا ۱.۸ متر رشد می کنند، اما می توان با هرس کردن آن ها را فشرده تر نگه داشت. همچنین واریته های پاکوتاهی وجود دارند که می توانید انتخاب کنید.
گل ها به رنگ زرد کرمی و شکل لوله ای هستند و در اواخر بهار و اوایل تابستان (یا زمستان در برخی اقلیم ها) ظاهر می شوند. آن ها عطر فوق العاده پیچ امین الدوله را دارند که به ویژه در شب فضا را پر می کند.
میوه ها برای تهیه مربا، ژله، آب میوه و نوشیدنی استفاده می شوند. آن ها برای مصرف تازه عالی هستند و با طعم غنی و منحصر به فرد خود در دهان آب می شوند. همچنین می توان از آن ها سسی شیرین و خاص برای بستنی و کیک تهیه کرد. برای نگهداری طولانی مدت می توان آن ها را فریز کرد، اما پس از یخ زدایی پوست آن ها می ترکد؛ این ویژگی برای نوشیدنی سازان خوب است اما برای مصرف تازه مناسب نیست. هانی بری ها را می توان خشک کرد یا به صورت ترشی نیز درآورد.
یکی از دلایل پرورش هانی بری، فواید سلامتی آن است. این میوه ها سرشار از آنتی اکسیدان، ویتامین ث، ویتامین ب، همچنین آهن، کلسیم، فسفر و به ویژه منیزیم هستند.
نکته مهم: این درختچه ها خودگرده افشان نیستند و برای گرده افشانی گل ها به واریته دیگری نیاز دارند. قبل از کاشت، اطمینان حاصل کنید که فضای کافی برای حداقل دو درختچه دارید.
این درختچه های بسیار مقاوم، پس از استقرار و با مراقبت سالانه اندک، می توانند تا ۳۰ سال یا بیشتر میوه دهند.
نحوه کاشت
بین درختچه ها فضای کافی، حداقل ۱.۵ متر، در نظر بگیرید تا فضای رشد کامل آن ها فراهم شود. مکانی با آفتاب کامل یا سایه جزئی انتخاب کنید. آن ها در بلوغ به حدود ۱.۸ متر می رسند، اما واریته های فشرده ای نیز وجود دارند که برای کاشت در گلدان و باغ های کوچک تر عالی هستند.
بهترین زمان برای کاشت بوته های هانی بری بهار است تا گیاهان زمان کافی برای سازگاری با خاک و محیط قبل از فصل بعدی را داشته باشند.
- گیاهان را ۳۰ دقیقه قبل از کاشت در آب خیس کنید تا ریشه ها از ظرف نهالستان راحت تر جدا شوند.
- گودالی حفر کنید که حداقل دو برابر عرض توپ ریشه باشد. این کار به ریشه ها اجازه می دهد گسترش یافته و گیاه را در خاک محکم کنند.
- مقدار زیادی کمپوست به خاک اضافه کرده و قبل از کاشت و پر کردن گودال، آن را خوب مخلوط کنید.
- خاک را فشار دهید تا حباب های هوا خارج شوند، یک تشتک (حوضچه) آبیاری اطراف گیاه ایجاد کنید و خوب آبیاری نمایید.
- یک لایه مالچ ارگانیک اطراف گیاه بریزید، اما دقت کنید که مالچ با ساقه های گیاه تماس نداشته باشد.
چگونگی پرورش و نگهداری
زمانی که یک درختچه هانی بری دارید، یک همراه برای تمام عمر خواهید داشت. پرورش و نگهداری از آن ها آسان است و علاوه بر تولید خوراکی، جنبه زینتی نیز دارند.
نور
برای داشتن میوه های بیشتر، گیاه را در آفتاب کامل بکارید، اگرچه برخی واریته ها در سایه جزئی نیز عملکرد خوبی دارند.
آبیاری
در فصل اول، این درختچه ها خاکی با رطوبت یکنواخت را ترجیح می دهند. پس از آن، می توانند تنها با آب باران زنده بمانند و نسبتاً به خشکی مقاوم هستند. با این حال، در هوای بسیار خشک و گرم مراقب باشید و آبیاری تکمیلی انجام دهید. هنگام آبیاری، عمیق آبیاری کنید تا رشد ریشه های عمیق تر تشویق شود. گیاهان کاشته شده در گلدان نیاز به آبیاری منظم دارند.
خاک
هانی بری به خاکی حاصلخیز، غنی و با زهکشی خوب نیاز دارد. هنگام کاشت، مقدار زیادی کمپوست اضافه کنید. پی اچ (pH) مناسب خاک برای آن ها بین ۵.۰ تا ۷.۰ است.
دما
این گیاه مقاوم به سرما می تواند دماهای بسیار پایین تا منفی ۴۰ درجه سانتی گراد را تحمل کند. گل ها نیز مقاوم به سرما هستند و می توانند تا دمای منفی ۷ درجه سانتی گراد را تحمل کنند. این گیاهان برای تولید میوه به حداقل ۸۰۰ تا ۱۲۰۰ ساعت سرمای زیر ۷ درجه سانتی گراد (نیاز سرمایی) نیاز دارند.
کوددهی
در بهار به آن ها کود ارگانیک متعادل بدهید و مالچ اطراف گیاهان را تکمیل یا تعویض کنید. با این حال، هنگام کوددهی محتاط باشید، زیرا ریشه های کم عمق ممکن است با مقدار زیاد کود در اطرافشان بسوزند.
نگهداری و گرده افشانی
بوته ها در اواخر بهار یا اوایل تابستان (یا بسته به منطقه در زمستان) گل می دهند و منبع شهدی برای زنبورها فراهم می کنند. با این حال، چون اغلب در مناطق سردسیر کاشته می شوند (که ممکن است فعالیت حشرات کم باشد)، ممکن است لازم باشد با استفاده از یک قلم مو و گرده افشانی دستی به گیاهان کمک کنید. این کار تضمین کننده محصول خوب در فصل برداشت خواهد بود.
هرس کردن
درختچه های هانی بری را در زمستان، زمانی که در خواب هستند و قبل از شروع رشد جدید، هرس کنید. این زمان معمولاً پس از برداشت آخرین میوه هاست.
- سال های اول: در چند سال اول، هانی بری نیاز به هرس زیادی ندارد مگر برای حذف شاخه های آسیب دیده.
- پس از استقرار: پس از آن، یک هرس سبک سالانه باعث پرپشت تر شدن درختچه می شود.
- ابتدا شاخه های درهم تنیده و رشد ضعیف را قطع کنید.
- سپس، رشد شاخه ها را حدود یک سوم کاهش دهید و شاخه ها را تا بالای یک جوانه که به سمت بیرون است، کوتاه کنید.
- مرکز بوته را باز کنید و آن را فشرده و خوش فرم نگه دارید. شاخه های هرس شده ضخیم تر شده و گیاه را برای عملکرد بهتر در فصل بعد تقویت می کنند.
نکته: هنگام هرس، می توانید از شاخه های بریده شده قلمه های چوب سخت (خشبی) برای تکثیر گیاهان بیشتر تهیه کنید.
برداشت محصول
زمانی که میوه ها به رنگ آبی تیره درآمدند، آماده برداشت هستند. صبر کنید تا میوه کاملاً برسد، زیرا پس از چیده شدن دیگر نمی رسند. (برخلاف برخی میوه ها که پس از چیدن هم می رسند).
تکثیر (قلمه زنی)
استفاده از قلمه های چوب سخت (خشبی) بهترین روش برای تکثیر هانی بری است.
- گلدان هایی را با مخلوط خاک گلدان و ماسه درشت آماده کنید و از زهکشی مناسب اطمینان حاصل کنید.
- از یک شاخه سالم با ضخامت حدود یک مداد قلمه بگیرید و انتهای آن را نزدیک یک جوانه با زاویه ۴۵ درجه ببرید.
- هر قلمه باید حدود ۲۰ سانتی متر طول داشته باشد و فاقد برگ یا رشد دیگر باشد.
- انتهای قلمه ها را در پودر هورمون ریشه زایی فرو برده و در سوراخ های از پیش ایجاد شده در گلدان ها قرار دهید. می توانید حدود چهار تا پنج قلمه در یک گلدان بکارید.
- گلدان ها را خوب آبیاری کنید و در مکانی محفوظ از سرما، در شاسی سرد یا گلخانه قرار دهید تا فصل بعد که جوانه بزنند و مجموعه ریشه خوبی تشکیل دهند. حدود ۱۲ ماه طول می کشد تا به گیاهان با اندازه مناسب برای کاشت در باغ تبدیل شوند.
کاشت از طریق بذر
پرورش هانی بری از طریق بذر امکان پذیر است. تمام گوشت میوه را از اطراف بذرها جدا کنید و در تابستان در مخلوط مرطوب کاشت بذر بکارید. صبور باشید؛ جوانه زنی بذرها سه تا شش هفته طول می کشد.
واریته های محبوب
چندین واریته هانی بری وجود دارد که هر کدام ویژگی های خاص خود را دارند. برای بهترین نتیجه، واریته مناسب منطقه خود را انتخاب کنید.
- بورآلیس (Borealis): مقاوم به سرما (مناطق ۲ تا ۶) با میوه های بزرگ و شیرین، مناسب برای مصرف تازه. گرده افشان مناسب: «توندرا» یا «هانی بی».
- توندرا (Tundra): مقاوم به سرما (مناطق ۲ تا ۶). میوه متوسط با طعم شیرین اما کمی ترش. بهترین گرده افشان ها: «بورآلیس» و «ایندیگو جم».
- هانی بی (Honey Bee): مناسب برای اقلیم های معتدل (مناطق ۳ تا ۷). میوه متوسط و شیرین. بهترین گرده افشان ها: «ایندیگو جم»، «آرورا» و «بورآلیس».
- ایندیگو جم (Indigo Gem): محبوب برای اقلیم های معتدل (مناطق ۳ تا ۷) با محصول فراوان، میوه متوسط، شیرین و ترش. گرده افشان ها: «هانی بی» و «توندرا».
- آرورا (Aurora): عالی برای مصرف تازه با میوه بزرگ و شیرین. جفت مناسب: «هانی بی» و «ایندیگو جم».
- سیندرلا (Cinderella): پل ارتباطی بین اقلیم های معتدل و گرم تر. میوه متوسط با طعم تند و تیز. بهترین گرده افشان ها: «بلو مون» و «بلو ولوت».
- بری بلو (Berry Blue): برای مناطق ۴ تا ۸. میوه بزرگ، ترش و شیرین. گرده افشان های ترجیحی: «بلو ولوت» و «بلو مون».
- بلو مون (Blue Moon): واریته مقاوم تر به گرما برای مناطق ۴ تا ۸ با میوه های متوسط و خوش طعم. گرده افشان ها: «بلو ولوت» و «سیندرلا».
- بلو ولوت (Blue Velvet): مقاوم به گرما برای مناطق ۴ تا ۸، میوه متوسط و شیرین. برای گرده افشانی با «بلو مون» یا «سیندرلا» جفت شود.
مشکلات رایج
این درختچه ها نسبتاً عاری از آفات و بیماری هستند. با این حال، احتمالاً شما، حیات وحش و پرندگان بر سر اینکه چه کسی زودتر محصول را برداشت کند، رقابت خواهید کرد. اگر این مشکل در منطقه شما وجود دارد، گیاهان را با توری پرندگان بپوشانید.
سفیدک پودری می تواند در گیاهان متراکم یا بیش از حد مرطوب مشکل ساز شود. از هرس سالانه برای باز کردن فضای داخلی گیاه، حذف شاخه های آسیب دیده و جلوگیری از تشکیل سفیدک روی شاخه های سالم استفاده کنید.
نتیجه گیری
بوته های هانی بری به دلیل گل های خوش عطر و میوه باشکوهشان، درختچه هایی عالی برای باغ هستند. برخی معتقدند که پرورش آن ها حتی بهتر و آسان تر از بلوبری است. آن ها برخی از فواید سلامتی مشابه (و حتی بیشتر) را دارند و در اقلیم های بسیار سرد رشد کرده و زنده می مانند. پیشنهاد می کنم دو بوته تهیه کنید، فقط به این دلیل که پرورش آن ها آسان است و اگر فضا دارید، چرا که نه؟
