نعناع یک گیاه خوش طعم و همه کاره است که می تواند به سالاد میوه، غذاهای تهیه شده با گوشت بره یا ماهی، و حتی یک لیوان چای سرد یا کوکتل طعم فوق العاده ای بدهد. نعناع انواع مختلفی دارد و همه ی آن ها اگر درست نگهداری شوند، به راحتی رشد می کنند و سال ها دوام می آورند.
البته نعناع گیاهی تهاجمی است؛ یعنی اگر رشد آن کنترل نشود، ممکن است با گیاهان اطراف برای آب و مواد غذایی رقابت کند. برای کاشت نعناع، یا باید آن را در گلدان بکارید، یا راهی برای محدود کردن رشد ریشه هایش در زمین پیدا کنید.
تهیه نعناع
پیش از آغاز کاشت و پرورش نعناع، باید گیاه یا قلمه ای سالم تهیه کنید تا رشد پرقدرت و طعم دلنشین آن را تضمین کنید. چه از گیاهان موجود در خانه یا باغ دوستتان استفاده کنید، چه نشا یا ساقه های رونده را از گل فروشی ها تهیه نمایید، انتخاب درست در همین مرحله، پایه ی موفقیت شما در پرورش این گیاه خوش عطر خواهد بود.
۱. قلمه گرفتن از یک گیاه نعناع موجود
پرورش نعناع از بذر کار سختی است و برای بعضی گونه ها مثل نعناع فلفلی تقریباً غیرممکن است.
یک شاخه ی حدود ۱۰ سانتی متر را تقریباً ۱ سانتی متر بالاتر از محل اتصال برگ ها ببُرید تا گیاه بتواند شاخه های جدید تولید کند. این شاخه لازم نیست برگ های زیادی داشته باشد.
آن را در یک لیوان آب بگذارید و برگ هایی که زیر آب قرار می گیرند را جدا کنید.
در عرض یک هفته، ریشه های سفید کوچکی در آب ظاهر می شوند. چند روز تا یک هفته ی دیگر صبر کنید تا ریشه ها قوی تر شوند.
نکات مهم:
- در صورت نیاز به لیوان آب اضافه کنید
- هر ۴ تا ۵ روز آب را عوض کنید تا شاخه نپوسد
۲. خرید نشای نعناع یا گیاه کوچک
می توانید نشای نعناع را از بیشتر گل فروشی ها و مراکز باغبانی تهیه کنید.
انواع رایج نعناع شامل:
- نعناع شیرین
- نعناع شکلاتی
- نعناع سبز (Spearmint)
- نعناع لیمویی
- نعناع سیبی
- نعناع فلفلی
نعناع سبز رایج ترین نوع برای آشپزی است. نعناع گیاهی سریع الرشد و گسترش پذیر است و انتخاب بسیار خوبی برای اولین تجربه ی باغبانی محسوب می شود.
۳. پیدا کردن ساقه ی رونده (Runner)
ساقه های رونده، شاخه های بلندی هستند که از گیاه اصلی دور می شوند و در خاک ریشه می زنند. می توان آن ها را با دقت از خاک خارج و در جای دیگری کاشت.
اگر دوستی دارید که نعناع پرورش می دهد، احتمالاً گیاه او ساقه های رونده ای دارد که قابل انتقال هستند.
کاشت نعناع
بعد از تهیه ی قلمه یا نشای نعناع، نوبت می رسد به مرحله ی مهم کاشت. انتخاب زمان و مکان مناسب و رعایت چند نکته ی ساده، باعث می شود گیاهتان به سرعت رشد کند و سال ها سالم بماند. در این بخش یاد می گیرید که بهترین زمان برای کاشت چه فصلی است، چگونه نعناع را در گلدان یا باغ بکارید و چطور جلوی گسترشِ بی رویه ی ریشه هایش را بگیرید. با چند قدم ساده، می توانید همیشه چند شاخه ی تازه و خوش عطر در دسترس داشته باشید — درست کنار پنجره آشپزخانه تان یا در گوشه ای از باغچه ی خانه.
۱. انتخاب بهترین زمان کاشت
بهترین زمان کاشت نعناع بهار است.
اگر در منطقه ای بدون یخبندان زندگی می کنید، پاییز هم زمان مناسبی است.
با اینکه نعناع گیاه مقاومی است، شروع رشد در شرایط ایده آل نتیجه ی بهتری می دهد.
۲. انتقال نشا یا قلمه دار به گلدان
کاشت نعناع در گلدان محبوب ترین روش است، چون:
- رشد آن راحت تر کنترل می شود
- همیشه نزدیک آشپزخانه در دسترس است
ریشه های نعناع خیلی سریع پخش می شوند و ممکن است ریشه ی گیاهان دیگر را خفه کنند.
برای هر بوته، از گلدانی با قطر ۳۰ تا ۴۰ سانتی متر استفاده کنید.
نکته:
برای حفظ رطوبت خاک می توانید از:
- پلیمر نگه دارنده ی آب
- پرلیت
- ورمیکولیت
استفاده کنید.
۳. کاشت نشا یا قلمه
ریشه ها را کمی پایین تر از سطح خاک بکارید.
اگر چند بوته می کارید، بین آن ها ۱۵ سانتی متر فاصله بگذارید تا فضای کافی برای رشد داشته باشند.
۴. انتخاب محل مناسب با نور کافی
نعناع به آفتاب صبحگاهی و سایه ی ملایم بعدازظهر نیاز دارد.
نور کافی مهم است، اما نباید خاک کاملاً خشک شود.
نعناع خاک مرطوب و عمیق را دوست دارد.
می توانید گلدان را داخل خانه، کنار پنجره ای پرنور قرار دهید.
۵. کاشت در زمین باغ
اگر نعناع را مستقیم در زمین می کارید:
- مکانی مرطوب با آفتاب کامل یا نیم سایه انتخاب کنید
- خاک حاصلخیز با pH بین ۶٫۰ تا ۷٫۰ ایده آل است
هرچند نعناع بدون کود هم رشد می کند، اما کوددهی سبک هر چند هفته یک بار مفید است.
برای حفظ رطوبت، اطراف ریشه ها مالچ بریزید.
۶. محدود کردن ریشه ها در باغچه
اگر نعناع را در باغچه می کارید، آن را داخل:
- گلدان
- یا کیسه ی توری
با عمق حداقل ۱۳ سانتی متر دفن کنید و لبه ی گلدان را بالاتر از سطح خاک نگه دارید.
در غیر این صورت، نعناع خیلی سریع در کل باغ پخش می شود.
مراقبت از نعناع
پس از کاشت نعناع، چند روش ساده اما مؤثر وجود دارد که به سالم و پربار ماندن گیاه کمک می کند. نعناع گیاهی سرسخت و کم دردسر است، اما برای رشد بهتر و برگ های خوش عطر، نیاز دارد به صورت منظم آبیاری، هرس و بازبینی شود. در این بخش، یاد می گیرید چطور رطوبت خاک را در حد ایده آل حفظ کنید، بوته را جوان و پرپشت نگه دارید، با آفات احتمالی مقابله کنید و حتی هر چند سال گیاه خود را تقسیم و تجدید کنید. رعایت همین نکات ساده باعث می شود همیشه برگ های تازه و معطر نعناع در دسترس تان باشد.
۱. آبیاری منظم
در سال اول، نعناع به آبیاری مکرر نیاز دارد.
با انگشت خاک را بررسی کنید؛ خاک باید مرطوب باشد، نه غرق در آب.
اگر گیاه در آفتاب مستقیم است، دفعات آبیاری را بیشتر کنید.
۲. هرس کردن بالای گیاه
هرس نوک گیاه:
- ارتفاع آن را کنترل می کند
- باعث پرپشت شدن برگ ها می شود
- برداشت بهتری به شما می دهد
۳. حذف غنچه های گل
گل های نعناع معمولاً از خرداد تا شهریور ظاهر می شوند.
قبل از باز شدن گل ها، آن ها را بچینید تا:
- گیاه بیش از حد رشد نکند
- دوره ی برداشت طولانی تر شود
۴. تقسیم بوته هر ۲ تا ۳ سال
اگر نعناع در گلدان است، بعد از چند سال ریشه ها متراکم می شوند.
گیاه را خارج کرده و به چند بوته تقسیم کنید.
این کار باعث حفظ عطر و طعم قوی نعناع می شود.
۵. مقابله با زنگ نعناع
زنگ نعناع قارچی است که لکه های نارنجی-قهوه ای زیر برگ ها ایجاد می کند.
در صورت مشاهده، از اسپری قارچ کش استفاده کنید.
۶. مراقبت از آفات و بیماری ها
ممکن است نعناع به بیماری ها یا حشراتی مثل:
- کنه ها
- سوسک ها
- کرم ریشه
دچار شود، اما این اتفاق نادر است چون بوی نعناع بیشتر آفات را دور می کند.
تهویه ی خوب و خاک با زهکشی مناسب، بهترین پیشگیری است.
برداشت نعناع
وقتی بوته ی نعناع شما سرسبز و خوش بو شد، زمان لذت بخش برداشت فرا می رسد. این مرحله، پاداش تمام مراقبت های پیشین شماست؛ از آبیاری منظم گرفته تا هرس و نگهداری درست. با روش صحیح چیدن برگ ها می توانید گیاه را برای مدت طولانی سالم نگه دارید و همیشه برگ های تازه در اختیار داشته باشید. در این بخش یاد می گیرید چطور و چه زمانی برگ ها را بچینید، پیش از سرمای زمستان از محصول خود نهایت استفاده را ببرید، و با خشک کردن یا استفاده تازه از نعناع، عطری دل انگیز به غذاها و نوشیدنی های روزمره تان ببخشید.
۱. برداشت برگ ها
از اواخر بهار تا اوایل پاییز می توانید برگ های تازه برداشت کنید.
هر بار بیش از یک سوم برگ ها را نچینید و اجازه دهید گیاه دوباره رشد کند.
خشک کردن نعناع:
- ساقه ها را وارونه آویزان کنید.
- یا روی سطح صاف پهن کنید.
- پس از خشک شدن، برگ ها را در شیشه یا کیسه ی دربسته نگهداری کنید.
۲. برداشت قبل از یخبندان
قبل از اولین یخبندان، تا حد ممکن نعناع برداشت کنید.
ریشه ها زنده می مانند و در بهار دوباره رشد می کنند، اما قسمت های بالایی از بین می روند.
برای محافظت از ریشه ها در زمستان، روی خاک مالچ بریزید.
۳. استفاده از نعناع
نعناع کاربردهای بی پایانی دارد، از جمله:
- همراه ماهی، مرغ یا گوشت بره
- طعم دهنده ی سبزیجاتی مثل هویج، نخود و سیب زمینی
- در سالادهای میوه یا سالادهای خاص
- در نوشیدنی هایی مثل چای سرد، لیموناد و پانچ
- در کوکتل هایی مثل موهیتو و مینت جولپ
نتیجه گیری
پرورش نعناع کاری ساده، کم هزینه و بسیار لذت بخش است که حتی افراد مبتدی هم می توانند به راحتی از پس آن بربیایند. این گیاه خوش عطر و پرکاربرد در صورت دریافت نور مناسب، خاک مرطوب و آبیاری منظم، رشد سریعی دارد و برای سال ها قابل استفاده خواهد بود.
از آنجا که نعناع گیاهی با رشد تهاجمی است، کاشت آن در گلدان یا محدود کردن ریشه ها در خاک، بهترین راه برای جلوگیری از پخش شدن بیش از حد آن است. با هرس منظم، حذف گل ها و مراقبت های ساده، می توان گیاهی پرپشت، سالم و خوش طعم داشت. در نهایت، نعناع نه تنها زینت بخش باغچه یا آشپزخانه ی شماست، بلکه با کاربردهای فراوان در غذاها و نوشیدنی ها، همیشه گیاهی مفید و ارزشمند خواهد بود.
