هر بهار با اضطراب منتظر تاریخ آخرین یخبندان هستم تا بتوانم نشاها را با خیالی آسوده به زمین منتقل کنم. اما فصل گوجه فرنگی خیلی قبل تر از اینکه نشاها وارد زمین شوند، آغاز می شود. کاشت بذر در فضای بسته عشقی است که زحمت دارد، اما در تمام طول فصل و حتی پس از آن از مزایای آن بهره مند خواهید شد.
وقتی بهار به طور خاصی مرطوب یا سرد است، از اینکه نشاها را طولانی تر از برنامه ریزی قبلی در گلخانه نگه می دارم، بی قرار می شوم؛ اما می دانم که آن ها قدردان این گرما و محافظت اضافه خواهند بود. گیاهانی که دچار استرس نشوند، در درازمدت عملکرد بهتری دارند. و حدس می زنم اگر در حال خواندن این مقاله هستید، شما هم عاشق گوجه فرنگی هستید و محصول بیشتری می خواهید!
ای کاش یک روش مخفی و جادویی داشتم که باعث می شد بوته های گوجه فرنگی با سرعت نور رشد کنند، اما چنین چیزی وجود ندارد. با این حال، اطمینان از اینکه گوجه فرنگی های درست را به روش درست پرورش می دهید و هر آنچه را که نیاز دارند فراهم می کنید، رشد سریع، عملکرد بالا و میوه های خوشمزه را تضمین می کند. چندین مورد وجود دارد که گیاهان شما را سالم و شاداب نگه می دارد، گوجه فرنگی بیشتری تولید می کند و فصل برداشت طولانی تری به شما می دهد.
بیایید ۹ نکته و ترفند برای رشد سریع تر بوته های گوجه فرنگی را بررسی کنیم.
۱. ارقام مناسب را انتخاب کنید
ارقام مناسب را برای منطقه کشت، نوع خاک و شرایط باغچه خود انتخاب کنید. اهداف و انتظارات واقع بینانه تعیین کنید. اگر عاشق درست کردن سس (رب) برای فریز کردن و مصرف در زمستان هستید، گوجه فرنگی هایی را انتخاب کنید که برای این کار عالی هستند، اما اگر ترجیح می دهید گوجه فرنگی هایتان را تازه در سالاد بخورید، بهتر است به سراغ ارقام گیلاسی و کوکتلی بروید.
خیلی راحت ممکن است بر اساس هیجان ناشی از ترندها و رنگ های جدید، ارقام بیش از حدی را انتخاب کنید، اما به آنچه دوست دارید و آنچه واقعاً استفاده می شود پایبند باشید. هنگام ورق زدن کاتالوگ های بذر، به ویژگی های زیر توجه و تمرکز کنید:
- نشانگر عملکرد در هوای خنک یا هوای گرم
- دمای خاک مورد نیاز
- زمان جوانه زنی
- تعداد روزها تا بلوغ (برداشت)
- مقاومت در برابر بیماری
- عملکرد گیاهان پس از شروع کاهش دما در پاییز
برخی از ارقام محبوب که زود بالغ می شوند (زودرس) عبارتند از “Early Girl”، “Sungold”، “4th of July” و “Defiant PhR”. امروزه هیبریدهایی در بازار وجود دارند که به طور خاص برای فصول کوتاه، فضاهای کوچک و دماهای خنک طراحی شده اند. حواستان با همه آن خط و خال های جذاب پرت نشود!
۲. بذرها را در فضای بسته (داخل خانه) بکارید
موفقیت در چند هفته اول ورود یک نشا به دنیا بسیار حیاتی است. گوجه فرنگی ها برای شروع سفر خود به سطح مناسبی از گرما، آب، نور خورشید و مواد مغذی نیاز دارند. این امر رشد صحیح ریشه، تولید برگ و تشکیل گل را تضمین می کند. شروع پر استرس برای زندگی هر نشایی، این فرآیندهای مهم را کند می کند که بر تمام طول عمر آن تأثیر خواهد گذاشت.
هنگام شروع بذرها در داخل خانه، استفاده از یک پد حرارتی قابل تنظیم توصیه می شود. گوجه فرنگی ها در دمای ۶۸ تا ۸۵ درجه فارنهایت (۲۰ تا ۲۹ درجه سانتی گراد) بهترین جوانه زنی را دارند. از یک سینی کشت نواری (Strip tray) استفاده کنید تا بیشترین بهره را از فضای خود ببرید. ۱۵ تا ۲۰ بذر در هر ردیف بکارید، روی آن ها را به آرامی با بستر کشت انتخابی خود بپوشانید، آن را فشرده کنید و سپس از زیر آبیاری کنید تا بذرها در جای خود باقی بمانند. اجازه ندهید خاک کاملاً خشک شود.
به محض مشاهده جوانه زدن، سینی را به یک منطقه آفتابی یا زیر نورهای مصنوعی رشد (Grow lights) منتقل کنید. نور را دو تا سه اینچ (۵ تا ۷ سانتی گراد) بالاتر از سینی قرار دهید تا نشاها دراز و علفی (Leggy) نشوند. با رشد نشاها، ارتفاع نور را تنظیم کنید. هنگامی که نشاها چند دست برگ حقیقی درآوردند، آن ها را به ظروف بزرگتر منتقل کنید. در صورت نیاز، این کار تعویض گلدان را ادامه دهید.
قبل از انتقال نشاها به خاک بیرون، آن ها را به طور کامل «مقاوم سازی» (Harden off) کنید. این کار را با قرار دادن تدریجی آن ها در معرض نور مستقیم خورشید، باران و دماهای خنک تر انجام دهید. این کار آن ها را به «دنیای واقعی» عادت می دهد تا دچار شوک انتقال (Transplant shock) نشوند. این فرآیند سطح بالایی از تاب آوری را برای تمام آنچه در پیش است، فراهم می کند.
۳. عجله نکنید و فشار نیاورید
اگر تونل پلاستیکی مرتفع (High tunnel) یا منطقه کشت محافظت شده ندارید، توصیه می شود نشاها را در داخل خانه، یا در یک فضای باز نیمه گرم یا گرم نگه دارید. ظروف با اندازه کافی، آب، خاک متعادل و نور خورشید فراوان را فراهم کنید تا نشاها شاداب، سالم و با سطح استرس پایین باقی بمانند.
اگر نشاهای شما چند روز یا یک هفته بیشتر از حد انتظار مهمان شما در داخل باشند، بسیار سریع تر از زمانی که در خاکی فشرده شوند که به سیستم شان شوک وارد می کند و شب های سرد را تجربه می کنند، جان می گیرند و ریکاوری می شوند. وقتی گیاهان در «حالت بقا» (Survival mode) باشند، هیچ رشدی صورت نمی گیرد، اما آن ها می توانند در یک گلدان در گلخانه یا زیرزمین شما رشد کنند.
نکته حرفه ای: برخی از پرورش دهندگان از پلاستیک مالچ سیاه قابل استفاده مجدد در بین ردیف های گوجه فرنگی استفاده می کنند. رنگ سیاه گرمای خورشید را جذب کرده و به گرم شدن خاک کمک می کند. به عنوان یک امتیاز، این کار همچنین به جوانه زدن بذرهای علف هرز ریز کمک می کند که در نهایت زیر پلاستیک و بدون نور خورشید از بین می روند.
اگر مالچ پلاستیکی باب میل شما نیست، تا زمانی که خاک کاملاً گرم شود، از مالچ کشی (پوشاندن خاک) گیاهان خود خودداری کنید. اجازه دهید باغچه شما از آفتاب قدرتمند بهاری بهره مند شود. پس از رسیدن تابستان، برای کمک به حفظ رطوبت خاک و کنترل فشار علف های هرز، مالچ کشی را انجام دهید.
۴. نور، خاک، حرکت!
کاشت گوجه فرنگی در نقطه مناسب در باغچه شما می تواند تفاوت بین گوجه فرنگی های پربار و گیاهانی باشد که فقط زنده مانده اند. اصولی که باید رعایت کنید:
- خاک خود را آزمایش کنید و در صورت نیاز آن را اصلاح کنید. سطوح مناسب فسفر به گیاهان کمک می کند تا سیستم ریشه ای سالمی را توسعه دهند. این منجر به جذب کارآمد آب و مواد مغذی شده و در نتیجه گیاهانی سالم و پربار خواهید داشت.
- pH (اسیدیته) خاک را تنظیم کنید. گوجه فرنگی ها پی اچ بین ۶.۰ تا ۶.۸ را دوست دارند که به آن ها اجازه می دهد مواد مغذی لازم را جذب کنند.
- آن ها را در منطقه ای بکارید که حداقل هشت ساعت در روز آفتاب کامل دریافت کنند.
- اگر گوجه فرنگی های شما در گذشته عملکرد خوبی نداشته اند، تغییر مکان آن ها، آزمایش خاک و بازنگری در برنامه آبیاری خود را در نظر بگیرید. به اصول اولیه بازگردید.
۵. از بچه هایتان محافظت کنید!
گوجه فرنگی ها و سایر محصولات گرمسیری به محافظت در برابر آب و هوای نامساعد، باد و آفتاب تند و مستقیم نیاز دارند، به ویژه در دوران نوزادی. وقتی گیاهان شرایط استرس زا را تجربه می کنند، در حالت بقا قرار می گیرند و هیچ رشدی رخ نخواهد داد. ساقه های نشا ممکن است بشکنند یا آسیب ببینند که آن ها را در معرض عفونت یا مرگ قرار می دهد.
یخبندان روی گیاهان جوان نیز می تواند منجر به آسیب جدی یا مرگ شود. این امر به ویژه در اقلیم های شمالی (سردسیر) که دمای بهار تا اردیبهشت و خرداد خنک باقی می ماند، مهم است. به پیش بینی آب و هوا توجه دقیق داشته باشید و برای عبور از بدترین شرایط آب و هوایی، آن ها را کمی بیشتر در داخل خانه نگه دارید.
در مناطقی که آفتاب تابستان مستقیم و خشن است، خطر «آفتاب سوختگی» (Sunscald) وجود دارد که منجر به نواحی فرو رفته، لکه های ضعیف یا کپک سیاه روی گوجه فرنگی ها می شود. آفتاب سوختگی گیاهان را در معرض ابتلا به بیماری های دیگر قرار می دهد. در صورت نیاز با استفاده از پارچه سایه بان (Shade cloth) از آن ها محافظت کنید.
۶. تکیه گاه کافی فراهم کنید
یک سیستم داربست یا قیم محکم نصب کنید و بستن هفتگی بوته ها را ادامه دهید. گوجه فرنگی های گیلاسی، به خصوص، می توانند بسیار بلند شوند و برای محصول دهی تا پاییز نیاز به قیم گذاری دارند.
- برای ارقام فشرده، رشد محدود (Determinate) یا کوتاه تر، می توانید از قفس گوجه فرنگی، توری مشبک یا حصارهای داربستی محکم استفاده کنید.
- «بافت فلوریدا» (Florida weave) گزینه ای عالی برای ارقام رشد نامحدود (Indeterminate) است که بین پنج تا هفت فوت (۱.۵ تا ۲ متر) یا بیشتر رشد می کنند. این روش شامل کوبیدن پایه های T شکل (T-posts) یا قیم های محکم به ازای هر چند بوته، بافتن نخ مخصوص گوجه فرنگی بین بوته ها به صورت یکی در میان و سپس برگشتن مسیر برای حمایت کامل آن هاست.
- اگر در فضای بسته کشت می کنید و سقف ها بلند هستند، سیستم های نخ و گیره پایین آورنده (Drop-down string) به خوبی کار می کنند. روش «پایین و کج کردن» (Lower-and-lean) یا استفاده از سیستم ویکت را برای ارقام بسیار بلند در نظر بگیرید. این به گیاهان اجازه می دهد بدون اینکه برای برداشت محصول بیش از حد بلند و غیرقابل دسترس شوند، به رشد رو به بالا ادامه دهند.
۷. هرس و حذف پاجوش ها
هرس کردن و گرفتن پاجوش های گوجه فرنگی تضمین می کند که گیاه انرژی خود را دقیقاً همان جایی که شما می خواهید می فرستد: به سمت رشد و رسیدن میوه ها!
- هرس کردن به معنای خلاص کردن گیاه از شر شاخ و برگ های فرسوده، غیرضروری یا اضافی شامل خوشه های خالی، برگ های زرد یا خشک در پایین گیاه و برگ های شاخه های بسیار بلند است. این کار فضا را برای گردش هوا در سطح خاک افزایش می دهد، جریان هوای بیشتری فراهم می کند و خطر انتقال بیماری از گیاهی به گیاه دیگر را کاهش می دهد.
- پاجوش گیری (Suckering) به معنای حذف رشد جدید بین ساقه اصلی رشد و برگ هاست که به آن «محور» (Axis یا Axil) می گویند. این کار انرژی گیاه را روی ساقه اصلی و میوه های بعدی متمرکز نگه می دارد نه اینکه از پاجوش ها گیاهان جدیدی ایجاد کند. وظیفه گیاه تولید مثل است، بنابراین هر زمان و هر جا که بتواند شاخه جدید بیرون می دهد. یک پاجوش را در گلدان بکارید و به یک دوست هدیه دهید یا آن را برای گوجه فرنگی های اواخر فصل به قطعه ای از باغچه خود منتقل کنید. همیشه از قیچی های تمیز و تیز برای جلوگیری از بیماری استفاده کنید.
نکته حرفه ای: سرِ گیاهان خود را سه تا چهار هفته قبل از اولین تاریخ یخبندان مورد انتظار قطع کنید (سرزنی). این کار انرژی را به سمت رسیدن میوه های موجود روی گیاه می فرستد، نه تولید گل ها و میوه های جدیدی که قبل از نابودی قریب الوقوع در اثر یخبندان، فرصت رسیدن نخواهند داشت.
۸. دفع بیماری ها
گیاهان سالم، گیاهان پربار هستند. در اینجا چند روش امتحان پس داده و واقعی وجود دارد که می توانید برای اطمینان از سلامت حداکثری گیاهان خود به کار بگیرید، که منجر به رشد بیشتر و در نهایت، گوجه فرنگی بیشتر خواهد شد:
- فاصله گیاهان را به درستی رعایت کنید. فاصله پیشنهادی روی پاکت بذر را بخوانید. بسته به اندازه، رقم و نوع سیستم داربست، گوجه فرنگی ها برای عملکرد عالی به یک تا چهار فوت (۳۰ تا ۱۲۰ سانتی متر) فاصله نیاز دارند.
- تناوب زراعی (چرخش محصول) را تمرین کنید.
- از ارقام مقاوم به بیماری استفاده کنید. اکثر شرکت های تولید بذر مشخص می کنند که هر بذر نسبت به کدام بیماری ها مقاوم است، بنابراین هنگام خرید این موضوع را در نظر داشته باشید.
- باغچه را از بقایای گیاهی و ضایعات هرس پاک نگه دارید.
- بذرها، خاک و اصلاح کننده ها را از منابع معتبر خریداری کنید.
- ابزارها را بین هر بار استفاده ضدعفونی کنید.
هرچه احتمال بیمار شدن کرت گوجه فرنگی شما کمتر باشد، سریع تر رشد می کنند و گوجه فرنگی های بیشتری تولید کرده و می رسانند. در شرایط ایده آل، هیچ دلیلی وجود ندارد که ارقام رشد نامحدود نتوانند تا اولین یخبندان محصول بدهند!
۹. طبق برنامه پیش بروید
هنگامی که گوجه فرنگی های شما در حال رشد و تولید محصول هستند، آن ها را فراموش نکنید! نگهداری و مراقبت برای موفقیت طولانی مدت آن ها مهم است.
نگهداری هفتگی باید شامل موارد زیر باشد:
- هرس کردن برگ های پیر و زرد و خوشه های خالی
- وجین کردن علف های هرز
- حذف پاجوش ها
- آبیاری عمیق با آبیاری قطره ای
- کوددهی در صورت نیاز
نتیجه گیری
اگرچه هیچ راه جادویی وجود ندارد که بوته های گوجه فرنگی یک شبه یک فوت (۳۰ سانت) رشد کنند، اما با فراهم کردن شرایط ایده آل و مراقبت عاشقانه و دلسوزانه (TLC)، آن ها سریع تر رشد کرده و میوه های خوشمزه تری تولید خواهند کرد. امیدوارم در این فصل برخی از این نکات و ترفندها را در باغچه خود به کار ببرید و تفاوتی را که می توانند ایجاد کنند، ببینید. باغبانی خوش بگذرد!
