اگر کود بیش از حد به گیاهان خود اضافه کنید، ممکن است برگ ها زرد کم رنگ، قهوه ای، سوخته، پژمرده شوند یا حتی ریزش برگ رخ دهد. تجمع بیش از حد مواد غذایی به ویژه زمانی مشکل ساز می شود که آب تبخیر شده و خاک خشک شود.
برای نجات گیاه، ابتدا هرگونه کود قابل مشاهده روی سطح خاک را بردارید. اگر یک پوسته یا لایه ی سفید و نمکی روی خاک وجود دارد، آن را بتراشید و هرگونه دانه یا گرانول کود را خارج کنید.
سپس گیاه را با مقدار زیادی آب به طور کامل شست وشو دهید تا کود اضافی از خاک خارج شود. اگر گیاه در گلدان است، آن را به خاک تازه منتقل کرده و سخاوتمندانه آبیاری کنید. هرگونه شاخ وبرگ آسیب دیده را حذف کنید و چند هفته تا چند ماه صبر کنید و سپس دوباره کوددهی را از سر بگیرید.
در دوره ی نقاهت، نور کافی، آبیاری مناسب و دمای ملایم فراهم کنید تا استرس کلی گیاه کاهش یابد.
۹ راه برای نجات گیاهان کوددهی شده بیش از حد
کود برای رشد گیاه مفید است، اما بسیار آسان می توان در مصرف آن زیاده روی کرد. اگر به طور تصادفی مقدار زیادی کود به گیاهان خود داده باشید، احتمالاً متوجه می شوید که ظاهر سالمی ندارند. بسیاری از کودهای شیمیایی (مصنوعی) حاوی نمک ها هستند که به ریشه های گیاه آسیب می زنند و جذب آب را برای گیاه دشوار می کنند.
دوز بیش از حد مواد غذایی همچنین می تواند باعث سوختگی برگ ها شود، زیرا نمک های معدنی موجود در کود، رطوبت را از بافت گیاه بیرون می کشند و منجر به کم آبی و دهیدراته شدن گیاه می شوند.
برای درک بهتر روش نجات گیاهان دچار سوختگی کود، تصور کنید پس از خوردن یک وعده ی غذایی بسیار سنگین که حالتان را بد کرده است چه می کنید:
مواد اضافی را از بدن دفع می کنید، آب فراوان می نوشید، استراحت می کنید و مدتی از غذا خوردن اجتناب می کنید تا دوباره احساس بهتری داشته باشید.
اگرچه این تشبیه انسانی کاملاً دقیق نیست، اما اقدامات مشابهی را می توان برای گیاهان بیش ازحد تغذیه شده انجام داد.
شناسایی علائم کوددهی بیش از حد
تشخیص کوددهی بیش از حد برای افراد کم تجربه دشوار است، زیرا علائم آن شبیه بیماری های گیاهی یا کمبود عناصر غذایی است. اما با دقت بیشتر، می توان نشانه های مصرف بیش از اندازه کود را تشخیص داد.
این علائم اغلب با نام «سوختگی کود» (Fertilizer Burn) شناخته می شوند، زیرا برگ ها ظاهری سوخته یا کباب شده پیدا می کنند که ناشی از تجمع نمک ها و کم آبی ثانویه است.
نشانه های دریافت بیش از حد کود
استفاده بیش از حد از کود میتواند آسیبهای جدی به گیاه وارد کند که مهمترین علائم هشداردهنده آن عبارتند از:
- وجود لایه یا پوسته ی سفید و نمکی روی سطح خاک (به ویژه با کودهای مایع شیمیایی)
- پژمردگی برگ ها
- زرد شدن برگ های پایین و مسن تر
- زرد شدن رگبرگ ها
- قهوه ای شدن لبه ها و نوک برگ ها
- سیاه و شل شدن ریشه ها (مشابه پوسیدگی ریشه)
- رشد کند یا توقف کامل رشد
- رشد بیش از حد شاخ وبرگ (معمولاً بر اثر نیتروژن زیاد)
- کاهش یا نبود گل دهی
- کاهش یا نبود عطر (به خصوص در گیاهان معطر)
- ریزش برگ
- مرگ گیاه (به ویژه در نشاها و گیاهان جوان)
به محض مشاهده ی یک یا چند مورد از این علائم، باید فوراً اقدام کنید. اگر بیش از حد صبر کنید، گیاه ممکن است آن قدر برگ از دست بدهد که دیگر توانایی بازیابی نداشته باشد.
گیاهان جوان یا تازه کاشت شده بیشترین آسیب پذیری را دارند، زیرا سیستم ریشه ی آن ها هنوز به خوبی استقرار نیافته است.
خارج کردن کود قابل مشاهده از خاک
اولین و ساده ترین قدم، برداشتن کود قابل مشاهده است. اگر از کود دانه ای یا پودری استفاده کرده اید، می توانید به راحتی با بیلچه یا قاشق آن را خارج کنید.
اشکالی ندارد اگر در این مرحله مقداری از لایه های بالایی خاک را نیز بردارید. سعی کنید تا حد امکان خاک آلوده به کود را بدون آسیب رساندن به ریشه ها حذف کنید.
اگر از کود مایع استفاده شده باشد، ممکن است یک پوسته ی سفید شبیه نمک روی سطح خاک ایجاد شود. بسیاری از افراد نمی دانند که کودهای شیمیایی عمدتاً از نمک ها تشکیل شده اند. این نمک ها باعث کم آبی شدید خاک و ریشه می شوند و جذب آب را بسیار دشوار می کنند.
در مورد اصلاح کننده های آلی مانند کود دامی یا آرد پر، خارج کردن آن ها دشوارتر است، زیرا معمولاً با خاک مخلوط شده اند. همچنین علائم مصرف بیش از حد این کودها دیرتر ظاهر می شود، چون مواد غذایی آن ها آهسته رهش هستند.
در این شرایط، باید از روش رقیق سازی با آب و انتقال گیاه (Transplant) که در ادامه توضیح داده می شود استفاده کنید.
شست وشوی خاک گلدان با آب
پس از برداشتن دانه ها یا پوسته های کود، لازم است مواد غذایی اضافی را از خاک آبشویی کنید. آب، مواد غذایی محلول را با خود می برد و از خاک خارج می کند و به ریشه ها فرصت ترمیم می دهد.
این کار در گیاهان گلدانی ساده تر است، زیرا کنترل شرایط آسان تر است.
گلدان را بیرون از خانه یا داخل سینک قرار دهید. با آب هم دما با محیط، گیاه را آن قدر آبیاری کنید که برای چند دقیقه آب از سوراخ زهکشی کف گلدان خارج شود.
از آب بسیار گرم یا بسیار سرد استفاده نکنید، زیرا استرس بیشتری به گیاه وارد می کند.
در این شرایط باید بیش از حالت عادی آبیاری کنید. اگرچه معمولاً نگران آبیاری بیش از حد هستیم، این یک استثناست. هدف این است که کود کاملاً از خاک خارج شود، حتی اگر خاک برای مدتی کاملاً اشباع شود.
بعداً خاک می تواند دوباره خشک شود. اگر گیاه مستعد پوسیدگی ریشه است، بهتر است از روش انتقال گیاه استفاده کنید.
شست وشوی کامل ریشه در گیاهان کاشته شده در زمین
برای نجات گیاهان باغی که بیش ازحد کوددهی شده اند، به آبیاری بسیار زیاد نیاز است.
اگر از کود مایع استفاده شده باشد، مواد غذایی ممکن است به عمق خاک نفوذ کرده و باعث سوختگی شدید ریشه ها شده باشند.
با شلنگ باغبانی، خاک اطراف ریشه ی گیاه را غرقاب کنید. بسته به اندازه ی گیاه، می توانید اجازه دهید آب به مدت ۳۰ دقیقه یا بیشتر در پای گیاه نفوذ کند. ناحیه ای تیره رنگ و کاملاً خیس اطراف ریشه تشکیل خواهد شد.
ارتفاع گیاه می تواند راهنمای خوبی برای تخمین عمق و گستردگی ریشه باشد؛ ریشه ها معمولاً به اندازه ی تاج گیاه یا بیشتر گسترش دارند.
برای مثال، یک بوته ی گوجه فرنگی بالغ نیاز به شست وشوی بسیار بیشتری نسبت به یک گل کوچک دارد.
جلوگیری از مشکلات زیست محیطی ناشی از آبشویی مواد غذایی
آب فراوان باعث خروج مواد غذایی اضافی از خاک می شود، اما اگر از نیترات های شیمیایی استفاده شده باشد، این موضوع می تواند به منابع آب آسیب برساند.
نیتروژن شیمیاییِ شسته شده از مزارع و چمنزارها عامل اصلی ایجاد «منطقه ی مرده» در خلیج مکزیک است و مشکلات مشابهی در رودخانه ها و نهرها ایجاد می کند.
بهترین راه پیشگیری، اجتناب از کودهای شیمیایی است. اما اگر قبلاً دچار کوددهی بیش از حد شده اید، نگران نباشید.
می توانید در مسیر رواناب آب، مالچ چیپس چوب بریزید تا مواد غذایی قبل از ورود به کانال ها و آبراهه ها جذب شوند.
همچنین می توانید در اطراف منابع آبی باغ، نوارهای حفاظتی گیاهی ایجاد کنید. گیاهان آب دوست و حتی علف های هرز می توانند مواد غذایی اضافی را جذب کنند و بعداً حذف شوند.
صبر کنید تا آب تخلیه شود
گیاهان یک شبه از استرس بهبود پیدا نمی کنند. صبر بخش مهمی از روند نجات است.
منتظر بمانید تا آب از خاک خارج شود و تا زمانی که خاک نسبتاً خشک نشده، دوباره آبیاری نکنید.
در گیاهان گلدانی، خروج آب از سوراخ زهکش باید کاملاً قابل مشاهده باشد. سپس چند روز صبر کنید تا خاک خشک شود و بعد دوباره آبیاری کنید.
در گیاهان فضای باز، زمان بهبودی طولانی تر است. خاک های شنی سریع تر خشک می شوند و مواد غذایی را راحت تر از دست می دهند، درحالی که خاک های رسی مواد غذایی و آب را بیشتر نگه می دارند و به زمان بیشتری نیاز دارند.
به طور کلی، ۲ تا ۳ روز صبر کنید و سپس دوباره وضعیت گیاه را بررسی کنید. اگر هنوز آثار کود روی خاک دیده می شود، ممکن است یک شست وشوی دیگر لازم باشد، اما مراقب باشید گیاه دچار خفگی ریشه نشود.
حذف شاخ وبرگ های آسیب دیده
با قیچی تمیز یا هرس کن، برگ هایی را که به شدت زرد، قهوه ای، بدشکل یا پژمرده هستند حذف کنید.
از حذف بیش از دو سوم شاخ وبرگ گیاه خودداری کنید. برگ هایی که فقط کمی زرد هستند می توانند باقی بمانند و بازسازی شوند، مشروط بر اینکه آفت زده یا بیمار نباشند.
توجه داشته باشید که شته ها و سایر آفات مکنده معمولاً به گیاهان بیش ازحد کوددهی شده جذب می شوند. نیتروژن زیاد به طور مستقیم شته ها را جذب می کند و گیاه ضعیف شده راحت تر مورد حمله قرار می گیرد.
برگ های آلوده را حذف کرده و از روغن نیم یا روغن باغبانی برای پیشگیری استفاده کنید.
گیاه بیش ازحد کوددهی شده تحت فشار زیادی است، بنابراین باید انرژی آن حفظ شود. بریدن تمیز بسیار بهتر از کندن یا پاره کردن برگ هاست، زیرا زخم های باز مستعد عفونت هستند.
اگر خسارت شدید بوده است، گیاه را موقتاً به مکانی با نور ملایم تر منتقل کنید یا در فضای باز از توری سایه انداز استفاده کنید.
انتقال گیاه (در صورت امکان)
پس از تمام این مراحل، برخی گیاهان همچنان نجات پذیر نیستند. انتقال به خاک تازه آخرین راه نجات گیاه است.
این کار به ویژه زمانی مفید است که ریشه ها به دلیل نمک های کود یا پوسیدگی آسیب دیده باشند.
اما توجه داشته باشید که انتقال گیاه، خود نوعی استرس است و باید با نهایت دقت انجام شود.
مراحل انتقال گیاه آسیب دیده
برای نجات گیاه و انتقال اصولی آن به خاک و گلدان جدید، طبق مراحل زیر عمل کنید:
- گیاه را با احتیاط از گلدان یا زمین خارج کنید.
- مقداری خاک را کنار بزنید و ریشه ها را بررسی کنید.
- ریشه های سیاه، شل یا پوسیده را با قیچی ضدعفونی شده حذف کنید.
- ریشه های سالم سفید یا کرم رنگ، گوشتی و منشعب هستند.
- گلدان یا بستر جدید را با خاک تازه، سبک و کم مواد غذایی پر کنید.
- از کود دامی یا کمپوست پرنیتروژن استفاده نکنید.
- گودالی دو برابر حجم ریشه ایجاد کنید.
- گیاه را به آرامی در خاک قرار دهید.
- سطح خاک باید هم سطح قبل باشد؛ طوقه را دفن نکنید.
- کمی آبیاری کرده و اجازه دهید گیاه بهبود یابد.
از انتقال گیاهانی که بیش از دو سوم برگ خود را از دست داده اند یا به جابه جایی ریشه حساس هستند (مثل کدو و خیار) خودداری کنید.
چند هفته یا چند ماه کوددهی نکنید
پس از دریافت بیش از حد مواد غذایی، گیاه به زمان نیاز دارد. برای چند هفته یا حتی چند ماه کود ندهید.
بسیاری از گیاهان باغی می توانند مدتی از مواد غذایی باقی مانده در خاک استفاده کنند، به ویژه اگر خاک غنی باشد.
در گیاهان گلدانی، زمانی کوددهی را از سر بگیرید که رشد جدید سبز و سالم مشاهده شود.
بهتر است از کودهای سریع رهش شیمیایی کاملاً اجتناب کنید.
در صورت نیاز، فقط مقدار بسیار کمی محلول جلبک دریایی (Kelp) رقیق شده استفاده کنید. این محلول مواد ریزمغذی را فراهم می کند و استرس را کاهش می دهد، بدون اینکه نیتروژن، فسفر یا پتاسیم زیادی اضافه کند.
اجتناب از کودهای شیمیایی
بهترین راه نجات گیاهان از کوددهی بیش از حد، پیشگیری است.
از کودهای سریع رهش شیمیایی، به ویژه کودهای نیتروژنه، دوری کنید.
کودهای آلی آهسته رهش ایمن تر هستند، زیرا مواد غذایی را به تدریج و با کمک میکروارگانیسم های خاک در اختیار گیاه قرار می دهند.
با این حال، همیشه دستور مصرف را رعایت کنید و در صورت بازگشت کوددهی، نصف دوز توصیه شده را استفاده کنید.
دوز زیاد کود همیشه باعث رشد سریع تر نمی شود؛ اغلب نتیجه ی معکوس دارد. در تغذیه گیاهان، احتیاط بهتر از افراط است.
نتیجه گیری
کلید نجات گیاهان بیش ازحد کوددهی شده، حذف مواد غذایی اضافی از خاک است.
این کار از طریق برداشتن کودهای سطحی، شست وشوی کامل خاک با آب، حذف برگ های آسیب دیده، انتقال به خاک تازه و پرهیز از کودهای شیمیایی امکان پذیر است.
کودهای آلی آهسته رهش و کمپوست، بهترین گزینه ها برای تغذیه ی ملایم و ایمن گیاهان هستند و خطر مصرف بیش از حد را به حداقل می رسانند.
