هرس کردن به درختان کمک می کند قوی تر رشد کنند و ظاهری مرتب و زیبا داشته باشند. درختان را هرس می کنیم تا شاخه های آسیب دیده را حذف کنیم، رشد جدید را تحریک کنیم یا به آن ها شکل مشخصی بدهیم. هرس اصولی بسیار مهم است، چون اگر اشتباه انجام شود ممکن است به درخت آسیب بزند. در ادامه با اصول اولیه هرس آشنا می شوید.
چگونه به درخت شکل بدهیم؟
ابتدا شاخه های بسیار متراکم و شاخه هایی را که به دلیل طول یا وزن زیاد افتاده اند هرس کنید.
اگر درخت به صورت تکی کاشته شده، سعی کنید فرم کلی آن را به شکل هرم مانند درآورید.
در مورد پرچین ها (hedge)، می توان شدیدتر هرس کرد.
دقت کنید که بیش از ۱/۸ تا ۱/۱۰ ارتفاع کل درخت را از بالا قطع نکنید.
بخش اول: تصمیم گیری درباره اینکه چه چیزهایی را هرس کنیم
هرس درختان یکی از مهم ترین مراقبت هایی است که به رشد سالم، زیبایی و طول عمر درخت کمک می کند. اما هرس بدون برنامه ریزی و دانش کافی ممکن است به درخت آسیب برساند یا نتیجه ی مطلوب را ندهد. قبل از هر برش و حذف شاخه، باید با دقت هدف خود را مشخص کرده و وضعیت درخت را به خوبی ارزیابی کنیم. در این بخش، راهنمایی های کاربردی برای تصمیم گیری درست در مورد شاخه هایی که باید هرس شوند ارائه شده است تا از هدر رفتن انرژی درخت جلوگیری شود و بهترین نتیجه حاصل گردد.
1. هدف خود را مشخص کنید
قبل از شروع، به این فکر کنید که چرا می خواهید درخت را هرس کنید:
- برای ایجاد سایه؟
- برای کنترل ارتفاع؟
- یا برای زیباتر شدن فرم درخت؟
همچنین بررسی کنید که آیا درخت اخیراً هرس شده است یا نه.
🔹 هدف شما زمان هرس را مشخص می کند:
- هرس سبک یا حذف شاخه های خشک و مرده را می توان در هر زمانی انجام داد.
- اما برای هرس های اساسی باید فصل مناسب را انتخاب کنید.
- هرس در زمستان باعث رشد شدید در بهار می شود.
- هرس در تابستان رشد شاخه ها را کند می کند و برای کنترل رشد شاخه های ناخواسته مناسب است.
2. وضعیت کلی درخت را بررسی کنید
چند دقیقه به اندازه و فرم درخت نگاه کنید و تصور کنید بعد از پایان کار، درخت باید چه شکلی داشته باشد.
3. شاخه های اصلی (اسکلت درخت) را شناسایی کنید
این شاخه ها ساختار اصلی درخت را تشکیل می دهند و نباید حذف شوند.
4. ابتدا شاخه های آسیب دیده را حذف کنید
شاخه های شکسته یا آسیب دیده (بر اثر طوفان یا عوامل دیگر) را در اولویت هرس قرار دهید تا آب و مواد غذایی به شاخه های سالم برسد.
5. شاخه های متراکم را تنک کنید
- شاخه هایی که روی هم افتاده اند یا با هم تلاقی دارند حذف کنید.
- شاخه هایی که به سمت داخل درخت رشد کرده اند را ببُرید.
✅ این کار باعث می شود:
- هوا بهتر در میان شاخه ها جریان پیدا کند
- نور به تمام قسمت های درخت برسد
درخت برای سالم ماندن به گردش هوا و نور کافی نیاز دارد. تراکم زیاد شاخه ها باعث رشد قارچ ها و افزایش آفات می شود.
6. شاخه های مزاحم را هرس کنید
شاخه هایی که:
- مسیر رفت وآمد را مسدود کرده اند
- به سیم برق نزدیک اند
- به سقف خانه یا دیوار برخورد می کنند
می توانند بدون مشکل هرس شوند.
7. برای شکل دهی درخت هرس کنید
اگر می خواهید درخت ظاهری گردتر یا مرتب تر داشته باشد، شاخه هایی را که زاویه های نامناسب دارند یا بیرون زده اند، کمی کوتاه کنید.
گاهی چند برش کوچک تفاوت بزرگی ایجاد می کند.
-
8. تا حد امکان کم هرس کنید.
- هر برش، سیستم دفاعی درخت را تضعیف کرده و راه ورود قارچ ها و حشرات را باز می کند.
- هرگز بیش از ۲۵٪ شاخه های درخت را حذف نکنید.
- در بیشتر درختان خزان دار، حداقل باید ۲/۳ درخت دارای شاخه زنده باشد (بسته به نوع درخت متغیر است).
- تنه ی خالی به تنهایی برای زنده ماندن درخت کافی نیست.
- هرس شدید را بیش از یک بار در هر فصل انجام ندهید، مگر اینکه شاخه ای بر اثر طوفان شکسته باشد.
بخش دوم: هرس برای کمترین آسیب به درخت
پس از اینکه تصمیم گرفتیم کدام شاخه ها باید هرس شوند، نوبت به اجرای صحیح این کار می رسد. هرس کردن، هرچند برای سلامت درخت ضروری است، اما هر برش به نوعی زخمی بر بدن درخت محسوب می شود. بنابراین، دانستن تکنیک های درست برش و رعایت اصول بهداشتی برای به حداقل رساندن آسیب و کمک به بهبود سریع درخت، از اهمیت حیاتی برخوردار است. در این بخش، گام به گام با روش های صحیح هرس آشنا می شوید تا درخت شما پس از هر برش، قوی تر و سالم تر از پیش به رشد خود ادامه دهد.
1. هرس در فصل خواب درخت
بهترین زمان هرس، اواخر پاییز یا اوایل زمستان است:
- فشار کمتری به درخت وارد می شود
- شیره ی درخت کمتر خارج می شود
- احتمال آلودگی قارچی و حشره ای کمتر است
✅ نشانه ی مناسب بودن زمان هرس:
وقتی برگ ها کاملاً ریخته اند، درخت در خواب است.
🔸 اگر در زمان دیگری از سال شاخه ای شکست، می توانید فوراً آن را هرس کنید.
2. برش اولیه از زیر شاخه
ابتدا یک برش کم عمق در زیر شاخه بزنید.
این کار باعث می شود هنگام افتادن شاخه، پوست درخت از نزدیکی تنه کنده نشود.
📌 این برش باید سمت بیرونی یقه ی شاخه (Branch Collar) باشد.
یقه شاخه برآمدگی کوچکی است که شاخه از تنه بیرون آمده و نباید آسیب ببیند.
3. برش دوم چند سانتی متر دورتر از تنه
حالا شاخه را چند سانتی متر دورتر از تنه و بیرون از برش اول، کاملاً قطع کنید.
در این مرحله شاخه جدا می شود و یک تکه کوتاه (کنده شاخه) باقی می ماند.
4. برش نهایی و دقیق
در آخر، آن کنده ی باقی مانده را دقیقاً نزدیک یقه شاخه قطع کنید (بدون آسیب به یقه).
این کار بهترین شرایط را برای ترمیم سریع و سالم درخت فراهم می کند.
5. تمیز کردن ابزار هرس
- اگر شاخه بیمار یا دارای زخم بوده، حتماً ابزار را ضدعفونی کنید.
- می توانید از الکل، محلول وایتکس ۱٪ یا مواد ضدعفونی کننده خانگی استفاده کنید.
- پس از پایان هرس هر درخت، ابزار را تمیز کنید، مخصوصاً قبل از رفتن سراغ درخت بعدی.
⚠️ بسیاری از بیماری های گیاهی از طریق ابزار هرس آلوده منتقل می شوند.
نتیجه گیری
هرس درختان یکی از مهم ترین اقداماتی است که به سلامت، زیبایی و رشد متعادل آن ها کمک می کند. با این حال، هرس زمانی مؤثر و کم خطر خواهد بود که با هدف گذاری درست آغاز شود، شاخه های مناسب برای حذف انتخاب شوند و برش ها به صورت اصولی و در زمان مناسب انجام گیرند. رعایت نکاتی مانند حذف شاخه های آسیب دیده، تنک کردن بخش های متراکم، حفظ شاخه های اصلی و مراقبت از ابزار هرس، همگی به درخت کمک می کنند تا پس از هرس سریع تر ترمیم شود و در برابر بیماری ها و آفات مقاوم بماند.
در نهایت، به یاد داشته باشید که هرس بیش از حد می تواند به درخت آسیب برساند؛ بنابراین با دقت، آگاهی و حداقل برش های لازم کار را انجام دهید تا درخت شما در هر فصل شاداب، قوی و زیبا رشد کند.
